Acil Durum Planı Nedir?
Acil durum planı, işyerlerinde meydana gelebilecek yangın, deprem, sel, patlama, kimyasal sızıntı gibi olağanüstü durumlarda çalışanların ve çevrenin güvenliğini sağlamak amacıyla önceden hazırlanan yazılı bir eylem planıdır. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında, tüm işverenlerin işyerlerine özgü acil durum planı hazırlaması yasal bir zorunluluktur.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri gereğince işverenler; acil durumları belirlemek, bunlara karşı önlem almak, gerekli ekipmanı sağlamak ve çalışanlarını bilgilendirmekle yükümlüdür.
Acil Durum Planı Kimler İçin Zorunludur?
Acil durum planı hazırlamak, çalışan sayısından ve tehlike sınıfından bağımsız olarak tüm işyerleri için zorunludur. İster tek çalışanlı bir büro olsun, ister yüzlerce çalışanı olan bir fabrika olsun, her işyerinin kendi koşullarına uygun bir acil durum planı bulunmalıdır. Planın bulunmaması halinde işverene idari para cezası uygulanır.
Acil Durum Planında Neler Bulunmalıdır?
1. İşyeri Tanımı ve Genel Bilgiler
Planın ilk bölümünde işyerine ait temel bilgiler yer almalıdır:
- İşyerinin unvanı, adresi ve SGK sicil numarası
- Faaliyet konusu ve çalışan sayısı
- İşyeri yerleşim krokisi (kat planları dahil)
- Tehlike sınıfı (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli)
- Varsa kullanılan tehlikeli maddelerin listesi
2. Acil Durum Türlerinin Belirlenmesi
İşyerinde meydana gelebilecek tüm acil durumlar risk değerlendirmesi ışığında belirlenmelidir. En yaygın acil durum türleri şunlardır:
- Yangın: Elektrik kontağı, açık alev, yanıcı madde kaynaklı yangınlar
- Deprem: Yapısal hasar, enkaz altında kalma riskleri
- Sel ve su baskını: Doğal afet veya tesisat arızası kaynaklı
- Patlama: Basınçlı kaplar, gaz sızıntısı veya toz patlaması
- Kimyasal sızıntı ve döküntü: Tehlikeli madde yayılması
- İlk yardım gerektiren durumlar: İş kazaları, ani rahatsızlıklar
- Sabotaj ve güvenlik tehditleri: Bomba ihbarı, silahlı saldırı
3. Acil Durum Ekiplerinin Oluşturulması
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'e göre aşağıdaki ekiplerin oluşturulması zorunludur:
- Söndürme Ekibi: Yangın söndürme cihazlarının kullanımı, ilk müdahale ve itfaiye gelene kadar yangınla mücadele
- Kurtarma Ekibi: Tahliye sürecinin yönetilmesi, mahsur kalanların kurtarılması
- Koruma Ekibi: Olay yerinin güvenliğinin sağlanması, yetkisiz girişlerin engellenmesi
- İlk Yardım Ekibi: Yaralılara ilk müdahale, sağlık ekipleri gelene kadar destek
Önemli: Her acil durum ekibinde, her 30 çalışan için en az 1 destek elemanı görevlendirilmelidir. 10'dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde bu şart, ekip kurma yerine bir kişi görevlendirme şeklinde uygulanabilir. Görevlendirilen kişilerin ilgili eğitimleri almış olması şarttır.
4. Tahliye Planı ve Toplanma Alanları
Etkili bir tahliye planı hayat kurtarır. Planda şu unsurlar açıkça belirtilmelidir:
- Her kat ve bölüm için birincil ve alternatif kaçış yolları
- Acil çıkış kapılarının yerleri ve işaretlemeleri
- Toplanma alanlarının konumu (binadan yeterince uzakta, güvenli bir alan)
- Engelli çalışanlar için özel tahliye prosedürleri
- Tahliye sırasında yapılacak yoklama (çalışan sayımı) prosedürü
- Asansör kullanılmaması gerektiğine dair uyarılar
5. İletişim Bilgileri
Acil durumlarda hızlı iletişim kritik öneme sahiptir. Planda aşağıdaki numaralar açıkça yer almalıdır:
- 112 – Acil Yardım (Genel)
- 110 – İtfaiye
- 155 – Polis
- 156 – Jandarma
- En yakın hastane adı, adresi ve telefon numarası
- İşyeri acil durum koordinatörünün iletişim bilgileri
- AFAD il müdürlüğü iletişim bilgileri
- Varsa özel güvenlik ve teknik servis numaraları
6. Acil Durum Prosedürleri
Her acil durum türü için adım adım müdahale prosedürleri yazılmalıdır. Bu prosedürler şunları içermelidir:
- Acil durumu fark eden kişinin yapması gerekenler
- Alarm verme ve bildirim süreci
- Ekiplerin görev dağılımı ve müdahale adımları
- Tahliye kararı ve uygulaması
- Dış kurumlara haber verme prosedürü
- Acil durum sonrası güvenli dönüş prosedürü
7. Tatbikat Planı
Acil durum planının etkinliğini ölçmek ve çalışanların hazırlıklı olmasını sağlamak için düzenli tatbikatlar planlanmalıdır. Tatbikat planında tatbikat türü, tarihi, senaryosu ve değerlendirme kriterleri belirtilmelidir.
Acil Durum Planı Ne Sıklıkla Güncellenmelidir?
Acil durum planının güncelleme sıklığı işyerinin tehlike sınıfına göre değişir:
- Az tehlikeli işyerleri: Her 6 yılda bir yenilenmelidir
- Tehlikeli işyerleri: Her 4 yılda bir yenilenmelidir
- Çok tehlikeli işyerleri: Her 2 yılda bir yenilenmelidir
Ancak aşağıdaki durumlarda plan derhal güncellenmelidir:
- İşyerinde yapısal veya organizasyonel değişiklik yapıldığında
- Yeni tehlikeli madde veya ekipman kullanılmaya başlandığında
- Acil durum ekiplerinde personel değişikliği olduğunda
- Yaşanan bir acil durum sonrasında eksiklikler tespit edildiğinde
- Mevzuat değişikliği olduğunda
Tatbikat Zorunluluğu
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik gereğince, işverenler yılda en az 1 kez acil durum tatbikatı düzenlemek zorundadır. Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde bu süre 6 aya iner.
Tatbikatlar gerçeğe yakın senaryolarla uygulanmalı ve tüm çalışanların katılımı sağlanmalıdır. Her tatbikat sonrasında aşağıdaki kayıtlar mutlaka tutulmalıdır:
- Tatbikat tarihi ve saati
- Tatbikat senaryosu ve türü
- Katılımcı listesi (imzalı)
- Tatbikat süresi ve tahliye süresi
- Gözlemlenen aksaklıklar ve eksiklikler
- Değerlendirme raporu ve alınacak önlemler
- Fotoğraf veya video kayıtları
Bu kayıtlar denetim sırasında ibraz edilmek üzere işyerinde muhafaza edilmelidir. Kayıt tutulmaması, tatbikat yapılmamış sayılmasına ve idari yaptırım uygulanmasına neden olabilir.
Acil Durum Planı Hazırlarken Sık Yapılan Hatalar
- Planın genel şablondan kopyalanıp işyerine özelleştirilmemesi
- Acil durum ekiplerinin sadece kâğıt üzerinde kalması, eğitim verilmemesi
- İletişim bilgilerinin güncel tutulmaması
- Tahliye yollarının eşya ile kapatılması
- Tatbikat yapmadan sadece plan hazırlamakla yetinilmesi
- Engelli çalışanlar için özel önlem alınmaması
AzTehlikeli ile Acil Durum Planınızı Kolayca Oluşturun
Acil durum planı hazırlamak karmaşık ve zaman alıcı bir süreç olabilir. AzTehlikeli olarak, işyerinize özel acil durum planını mevzuata uygun şekilde otomatik olarak oluşturmanızı sağlıyoruz. Şirket bilgilerinizi, çalışan listenizi ve risk değerlendirme sonuçlarınızı girdikten sonra sistem tüm belgeleri sizin için hazırlar.
Hemen ücretsiz kayıt olun ve işyerinizin acil durum planını dakikalar içinde oluşturun. Yasal yükümlülüklerinizi eksiksiz yerine getirin, çalışanlarınızın güvenliğini sağlayın.